BỆNH VIỆN
TRUYỀN MÁU HUYẾT HỌC

QUY ĐỊNH VỀ ĐO LƯỜNG ĐỐI VỚI PHƯƠNG TIỆN ĐO NHÓM 2 SỬ DỤNG TRONG Y TẾ

I. CĂN CỨ PHÁP LÝ

1. Luật Đo lường số 04/2011/QH13 ngày 11/11/2011.

2. Nghị định số 86/2012/NĐ-CP ngày 19/10/2012 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đo lường.

3. Thông tư số 23/2013/TT-BKHCN ngày 26/9/2013 của Bộ Khoa học và Công nghệ quy định về đo lường đối với phương tiện đo nhóm 2.

4. Thông tư số 07/2019/TT-BKHCN ngày 26/7/2019 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 23/2013/TT-BKHCN.

5. Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN ngày 31/12/2025 quy định về hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường; có hiệu lực từ ngày 15/02/2026.

II. NHẬN THỨC CHUNG VỀ PHƯƠNG TIỆN ĐO NHÓM 2

1. Phương tiện đo nhóm 2 là gì?

Theo quy định tại Thông tư số 23/2013/TT-BKHCN, phương tiện đo nhóm 2 là phương tiện đo được sử dụng trong các hoạt động có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tổ chức, cá nhân, an toàn, sức khỏe cộng đồng, bảo vệ môi trường và các hoạt động quản lý nhà nước, thuộc diện kiểm soát theo yêu cầu kỹ thuật đo lường.

Trong lĩnh vực y tế, kết quả đo có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc đánh giá tình trạng người bệnh, lựa chọn phương pháp điều trị, theo dõi diễn biến bệnh và đánh giá hiệu quả can thiệp. Vì vậy, độ chính xác của phương tiện đo có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng khám bệnh, chữa bệnh.

2. Một số phương tiện đo thường gặp trong cơ sở y tế

Các thiết bị dưới đây là ví dụ cần rà soát khi lập danh mục quản lý đo lường. Việc xác định một thiết bị cụ thể có thuộc phương tiện đo nhóm 2 hay không phải căn cứ đúng tên gọi, chức năng đo, phạm vi sử dụng và danh mục pháp lý hiện hành.

- Huyết áp kế: Đo huyết áp, hỗ trợ đánh giá và theo dõi tình trạng tim mạch.

- Nhiệt kế y học: Đo nhiệt độ cơ thể phục vụ đánh giá tình trạng sức khỏe.

- Cân dùng trong y tế: Đo khối lượng người bệnh, trẻ sơ sinh hoặc các đối tượng khác theo mục đích sử dụng.

- Phương tiện đo thể tích, lưu lượng hoặc các đại lượng khác: Cần đối chiếu danh mục và yêu cầu kỹ thuật đo lường tương ứng trước khi xác định nghĩa vụ kiểm định.

Lưu ý: Không phải tất cả thiết bị y tế có chức năng hiển thị số đo đều mặc nhiên thuộc phương tiện đo nhóm 2. Một số thiết bị tích hợp nhiều chức năng, cảm biến hoặc thuật toán xử lý có thể cần đánh giá riêng theo quy định chuyên ngành và văn bản kỹ thuật đo lường Việt Nam hiện hành.

III. CÁC QUY ĐỊNH CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT ĐO LƯỜNG

1. Danh mục phương tiện đo và chu kỳ kiểm định

Thông tư số 23/2013/TT-BKHCN quy định danh mục phương tiện đo nhóm 2, biện pháp kiểm soát về đo lường và chu kỳ kiểm định tương ứng; nội dung này đã được sửa đổi, bổ sung qua các văn bản liên quan.

Đối với từng thiết bị, cơ sở y tế cần xác định:

- Tên và chủng loại phương tiện đo.

- Hãng sản xuất, model, số serial hoặc mã quản lý tài sản.

- Mục đích và phạm vi sử dụng.

- Quy định kỹ thuật đo lường áp dụng.

- Yêu cầu kiểm định và chu kỳ kiểm định tương ứng.

- Tình trạng chứng chỉ kiểm định và thời hạn hiệu lực.

Nguyên tắc: Không tự xác định chu kỳ kiểm định theo thói quen, theo thời hạn bảo hành hoặc theo khuyến cáo bảo trì của nhà sản xuất khi quy định pháp luật đã quy định chu kỳ kiểm định bắt buộc.

2. Kiểm định ban đầu, kiểm định định kỳ và kiểm định sau sửa chữa

Theo Thông tư số 23/2013/TT-BKHCN, kiểm định ban đầu là kiểm định lần đầu trước khi đưa phương tiện đo vào sử dụng; kiểm định định kỳ được thực hiện theo chu kỳ quy định.

Trong thực tế quản lý tại bệnh viện, cần phân biệt:

- Kiểm định ban đầu: Thực hiện đối với phương tiện đo thuộc diện bắt buộc kiểm định trước khi đưa vào sử dụng.

- Kiểm định định kỳ: Thực hiện theo chu kỳ pháp luật quy định để duy trì tình trạng phù hợp về đo lường.

- Sau sửa chữa, can thiệp kỹ thuật: Phải đánh giá ảnh hưởng của sửa chữa đến đặc tính đo lường; thực hiện kiểm định lại khi thuộc trường hợp pháp luật hoặc quy trình kỹ thuật yêu cầu.

Không được mặc nhiên coi việc sửa chữa, bảo dưỡng hoặc hiệu chuẩn nội bộ là bằng chứng thay thế cho kiểm định bắt buộc.

3. Phê duyệt mẫu và yêu cầu đối với phương tiện đo

Đối với phương tiện đo thuộc trường hợp phải phê duyệt mẫu, cơ sở sản xuất, nhập khẩu và các tổ chức liên quan phải tuân thủ yêu cầu tương ứng trước khi đưa phương tiện đo vào lưu thông, sử dụng theo quy định.

Khi tiếp nhận thiết bị mới, bộ phận quản lý trang thiết bị y tế cần kiểm tra hồ sơ kỹ thuật, nguồn gốc, model, số serial, tài liệu đo lường và chứng từ liên quan để xác định thiết bị có đáp ứng điều kiện sử dụng hay không.

4. Yêu cầu đối với chứng chỉ kiểm định

Chứng chỉ kiểm định là căn cứ ghi nhận kết quả kiểm định của phương tiện đo. Nhân viên phụ trách cần kiểm tra:

- Thông tin nhận dạng thiết bị có phù hợp với thiết bị thực tế.

- Kết quả kiểm định có đạt yêu cầu hay không.

- Ngày thực hiện, thời hạn hoặc chu kỳ kiểm định áp dụng.

- Dấu, tem hoặc niêm phong kiểm định theo quy định tương ứng.

- Tình trạng nguyên vẹn của dấu, tem, niêm phong và các bộ phận có liên quan.

Nếu chứng chỉ hết hạn, thông tin không khớp, dấu kiểm định bị hỏng hoặc thiết bị có dấu hiệu sai lệch, cần đánh giá và xử lý theo quy trình quản lý của bệnh viện; không tiếp tục sử dụng để đưa ra kết quả đo quan trọng khi chưa bảo đảm điều kiện đo lường.

IV. PHÂN BIỆT KIỂM ĐỊNH, HIỆU CHUẨN VÀ BẢO TRÌ

Đây là nội dung cần được phổ biến thống nhất cho các khoa, phòng để tránh nhầm lẫn trong quản lý thiết bị.

- Kiểm định: Hoạt động đánh giá, xác nhận phương tiện đo có đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đo lường theo quy định áp dụng hay không. Đối với phương tiện đo thuộc diện kiểm định bắt buộc, phải thực hiện đúng quy định về tổ chức thực hiện, trình tự và chứng chỉ kiểm định.

- Hiệu chuẩn: Hoạt động xác định quan hệ giữa giá trị đo của phương tiện đo và giá trị của chuẩn đo lường trong những điều kiện xác định. Kết quả hiệu chuẩn cung cấp thông tin về sai số hoặc đặc tính đo lường, phục vụ đánh giá mức độ phù hợp của thiết bị.

- Bảo trì, bảo dưỡng: Các hoạt động kỹ thuật nhằm duy trì hoặc khôi phục tình trạng hoạt động của thiết bị, chẳng hạn vệ sinh, kiểm tra kết nối, thay thế linh kiện và kiểm tra chức năng.

Ba hoạt động này có mục đích khác nhau. Một thiết bị được bảo trì tốt chưa chắc đáp ứng yêu cầu đo lường; một thiết bị có kết quả hiệu chuẩn chưa mặc nhiên được xem là đã hoàn thành kiểm định bắt buộc.

Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN quy định về hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo và chuẩn đo lường, có hiệu lực từ ngày 15/02/2026. Vì vậy, bệnh viện cần cập nhật quy trình lựa chọn đơn vị thực hiện, hồ sơ, kết quả và quản lý chứng chỉ theo quy định hiện hành.

V. TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BỘ PHẬN TRONG BỆNH VIỆN

1. Bộ phận quản lý trang thiết bị y tế

- Lập và cập nhật danh mục phương tiện đo thuộc diện kiểm soát đo lường.

- Xác định chu kỳ kiểm định theo đúng văn bản áp dụng.

- Theo dõi thời hạn kiểm định, chủ động lập kế hoạch và phối hợp thực hiện.

- Lưu trữ chứng chỉ, biên bản, hồ sơ sửa chữa, bảo trì và kết quả đánh giá đo lường.

- Kiểm tra, xử lý các thiết bị hết hạn kiểm định hoặc không đạt yêu cầu.

- Tham mưu lãnh đạo bệnh viện về nguy cơ và biện pháp kiểm soát.

2. Các khoa, phòng sử dụng thiết bị

- Sử dụng thiết bị đúng mục đích và hướng dẫn.

- Kiểm tra tình trạng thiết bị trước khi sử dụng.

- Phối hợp đưa thiết bị đi kiểm định, hiệu chuẩn theo kế hoạch.

- Báo ngay khi phát hiện kết quả đo bất thường, thiết bị bị hư hỏng hoặc có dấu hiệu can thiệp vào dấu, tem, niêm phong.

- Không tự ý thay đổi thông số có ảnh hưởng đến đặc tính đo lường.

3. Lãnh đạo bệnh viện và bộ phận quản lý chất lượng

- Phê duyệt kế hoạch quản lý đo lường phù hợp với phạm vi hoạt động của bệnh viện.

- Bố trí nguồn lực và giám sát việc thực hiện.

- Lồng ghép nội dung đo lường vào chương trình quản lý chất lượng và quản lý rủi ro.

- Tổ chức kiểm tra nội bộ, khắc phục sai sót và đánh giá hiệu quả thực hiện.

VI. QUY TRÌNH QUẢN LÝ ĐỀ XUẤT TẠI BỆNH VIỆN

Để thực hiện đồng bộ, bệnh viện có thể áp dụng quy trình gồm sáu bước:

Bước 1. Rà soát: Thống kê toàn bộ thiết bị có chức năng đo đang sử dụng tại các khoa, phòng.

Bước 2. Phân loại: Đối chiếu danh mục phương tiện đo nhóm 2, xác định thiết bị thuộc diện kiểm định bắt buộc và yêu cầu áp dụng.

Bước 3. Lập kế hoạch: Xác định thời hạn, mức độ ưu tiên, kinh phí và đơn vị thực hiện.

Bước 4. Thực hiện: Tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn hoặc thử nghiệm phù hợp với yêu cầu pháp luật, mục đích sử dụng và tình trạng thiết bị.

Bước 5. Đánh giá và xử lý: Chỉ đưa thiết bị vào sử dụng khi đáp ứng các điều kiện bắt buộc; thiết bị không đạt phải được kiểm soát, sửa chữa, kiểm định lại hoặc xử lý theo quy định.

Bước 6. Theo dõi, cải tiến: Cập nhật hồ sơ, cảnh báo thời hạn, đánh giá sai lệch và triển khai hành động khắc phục, phòng ngừa.

Hồ sơ tối thiểu nên bao gồm danh mục thiết bị, hồ sơ nhận dạng, chứng chỉ kiểm định hoặc kết quả hiệu chuẩn phù hợp, lịch sử bảo trì và sửa chữa, phiếu xử lý thiết bị không đạt, cùng bằng chứng kiểm tra việc tuân thủ.

VII.KIỂM SOÁT RỦI RO ĐO LƯỜNG TRONG Y TẾ

Sai số đo lường có thể dẫn đến đánh giá sai tình trạng người bệnh, quyết định chuyên môn không phù hợp hoặc ảnh hưởng đến an toàn người bệnh. Vì vậy, bệnh viện cần xem quản lý đo lường là một phần của quản lý rủi ro thiết bị y tế.

Các nguy cơ thường gặp gồm:

- Thiết bị hết hạn kiểm định nhưng vẫn được sử dụng.

- Thiết bị đã sửa chữa nhưng chưa đánh giá lại đặc tính đo lường.

- Nhầm lẫn giữa hiệu chuẩn và kiểm định.

- Chứng chỉ không đúng với số serial hoặc model thiết bị.

- Không phát hiện thiết bị có kết quả đo sai lệch.

- Thiếu hồ sơ hoặc không có cảnh báo thời hạn kiểm định.

Biện pháp kiểm soát gồm lập danh mục tập trung, cảnh báo trước hạn, phân công người chịu trách nhiệm, kiểm tra hồ sơ định kỳ, kiểm soát thiết bị không đạt và đánh giá ảnh hưởng đối với các kết quả đo đã sử dụng trong chăm sóc người bệnh khi phát hiện sai lệch có ý nghĩa.

VIII. TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Các khoa, phòng và cá nhân có liên quan cần nghiêm túc thực hiện các quy định về đo lường đối với phương tiện đo nhóm 2; phối hợp với bộ phận quản lý trang thiết bị y tế trong việc rà soát, kiểm định, theo dõi và lưu trữ hồ sơ.

Bộ phận quản lý trang thiết bị y tế chủ trì cập nhật danh mục, tham mưu kế hoạch và tổng hợp tình hình thực hiện; các khoa, phòng chịu trách nhiệm sử dụng, theo dõi và thông báo kịp thời các bất thường. Bộ phận quản lý chất lượng phối hợp kiểm tra, đánh giá và đề xuất cải tiến.

IX. THÔNG ĐIỆP KẾT LUẬN

Đúng thiết bị – Đúng quy định – Đúng thời hạn – Đúng hồ sơ – Đúng trách nhiệm.

Tuân thủ quy định về đo lường không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là một biện pháp quan trọng để bảo đảm độ tin cậy của kết quả đo, nâng cao chất lượng khám bệnh, chữa bệnh và bảo vệ an toàn người bệnh.

Mỗi cán bộ, nhân viên cần chủ động kiểm tra, sử dụng và quản lý phương tiện đo đúng quy định; không sử dụng thiết bị thuộc diện kiểm định bắt buộc khi chưa đáp ứng điều kiện kiểm định theo pháp luật hiện hành.

 
 
 

Phòng Vật tư, thiết bị y tế

 

TIN KHÁC